De Volga op het spoor

Van een dubbelzinnige titel gesproken... In 2013 bereidde uw webmaster een eerste reis naar Servië voor, toen hij toevallig op foto's van een wel erg bijzonder voertuig tegenkwam: een omgebouwde Volga M21 die over het spoor kon rijden en die actief was op de spoorlijn tussen Niš en Zaječar. Omdat uw webmaster zelf zo'n Russische Volga M21 heeft opgeknapt, interesseerde dit bijzondere voertuig hem natuurlijk enorm. In deze reportage vindt u het uitgebreide verslag van de zoektocht naar de spoor-Volga.



° Poging 1 (5 april 2013)

Tijdens onze eerste reis naar Servië zouden we de regio rond Niš bezoeken. Die is ook de regio waar de spoor-Volga dienst zou doen, dus konden we gemakkelijk op zoek gaan naar dit bijzondere voertuig. Gewapend met een foto en de Google Translate vertaling voor “Weet u waar de spoor-Volga van de Servische spoorwegen staat?” zouden we deze bijzondere auto wel opsporen. Niet dus… Terwijl we doorgaans veel nuttige informatie krijgen met de wat houterige vertalingen via Google Translate (bv. “hoe laat passeren er hier goederentreinen”), herkende niemand van het spoorwegpersoneel de door ons gezochte oldtimer. Zou hij dan buiten dienst zijn? Na 3 dagen in deze omgeving en veel vruchteloze pogingen om informatie te weten te komen, vertrokken we naar onze bestemming in Servië: Kraljevo.

Omdat het weer niet bepaald fameus was, besloten reisgezel Hans en uw webmaster om de werkplaats van Kraljevo te bezoeken. Zo kwam onze officiële fototoelating van de Servische spoorwegen ook meteen van pas. Daar aangekomen kregen we een rondleiding van een erg sympathieke ingenieur, die ons volledig in Balkan-stijl om 9u ’s morgens al op “Slivovitsa” (de locale sterke drank) trakteerde. Tijdens de rondleiding vertelde hij ons ook over enkele oude spoorvoertuigen die in een andere werkplaats in dit stadje opgesteld stonden. Direct vroeg uw webmaster natuurlijk of hier een Volga bij zat. Dit kon hij niet bevestigen, maar na de rondleiding zou hij ons naar de baas van de infrastructuurafdeling brengen, tot wie de spoorvoertuigen behoorden.

Daar toegekomen merkte de baas op dat “spoorvoertuigen” niet echt op onze fototoelating stonden: daar stonden enkel een aantal spoorlijnen en locomotieftypes op, maar geen spoorauto’s. Kafka op zijn best… Hij begon dan druk naar Beograd te bellen, om na ruim een halfuur dan toch het akkoord te krijgen dat hij ons de 2 oldtimer spoorvoertuigen mocht laten zien en fotograferen. Wij dus samen met hem in onze huurauto naar daar om daar inderdaad twee spoorauto’s te vinden. Helaas géén Volga, wel een Opel Ponton en een Packard Custom Eight! Enerzijds was dit een ontgoocheling, maar anderzijds zijn deze voertuigen nog exotischer in Servië dan een Volga.

Na het nodige fotografeerwerk , daarbij nauwlettend door de infrabaas in de gaten gehouden, probeerden we te weten te komen waar de spoor-Volga dan wel zou kunnen staan. Enkele spoorlieden vertelden ons dat er in andere werkplaatsen 2 volga’s zouden staan: eentje 60km naar het westen (in Užice) en eentje op zo’n 60km naar het oosten (in Paraćin). Sja, wat nu. Omdat het ondertussen toch harder en harder regende en we weinig normale goede foto’s zouden kunnen maken, was Hans het er gelukkig mee eens om verder op zoek te gaan naar de spoor-Volga. We kozen voor Paraćin als volgende bestemming, aangezien dit iets meer op onze te volgen route lag (we moesten die avond immers naar Subotica). De infra-baas was ondertussen wat ontdooid door onze duidelijke passie voor de spoorvoertuigen en hij zou zijn collega van Paraćin al verwittigen. Wij dus weer op weg…
In Paraćin aangekomen, zagen we de spoor-Volga al direct staan. Ze hadden hem blijkbaar voor ons buiten gereden. Alleen… Het was een M24 en dus niet de gehoopte M21! We werden al snel naar de chef zijn bureau geleid en daar met een tas koffie verwelkomd. Hij vertelde ons dat hij de auto graag gestart had, maar dat ze problemen hadden met de carburateur en dat het voertuig daardoor al enige tijd buiten dienst stond. De man kon zijn geluk niet op toen ik hem op zijn computer naar enkele sites dirigeerde waar hij een nieuwe carburateur kon kopen! Hierna maakten we onze tweede spoorauto-fotografeersessie van de dag en stelden we opnieuw onze vraag waar de Volga M21-spoorauto dan zou kunnen staan. De man wist het antwoord: in Zaječar, zo’n 90km verderop! Exact de plek waar we een dag eerder vertrokken waren!
Hans voelde al afkomen wat uw webmaster ging vragen. Wij dus weer op weg voor een rit van bijna 2 uur. De chef van Paraćin had op zijn beurt de collega in Zaječar op de hoogte gebracht en ook daar werden we al snel naar de spoorauto gedirigeerd. Jawel, gevonden: een knal-oranje Volga M21! De auto zou die dag niet meer rijden, maar de chef liet ons met veel plezier een hoop praktische details van deze bijzondere auto zien. De wielen waren vervangen door houten spaakwielen met een flens, waarbij echter de oorspronkelijke ophanging werd bewaard! Het bijzonderste aspect was echter het kriksysteem onder de auto, waardoor de Volga opgekrikt kon worden om op na een rit gedraaid te kunnen worden voor de terugrit. Deze veteraan rijdt immers op sporen en daar kan je niet zomaar eventjes keren zoals op straat.
Met een ingebouwde versnellingspook in de auto valt ook langs de binnenkant op dat er zware verbouwingen zijn gebeurd aan deze auto. Normaal gezien worden bij een Volga M21 de versnellingen immers via het stuur bediend. Het stuur zelf heeft al haar plastic verloren, waardoor enkel de metalen rand overblijft. De rest van het dashboard ziet er niet bepaald beter uit dan bij een originele Volga. Maar goed, deze unieke auto is wel rijvaardig en daar gaat het om.
De motor van dit speciale voertuig is niet meer de originele benzinemotor, maar wel een Mercedes-dieselmotor. Hoewel dit voor de meeste lezers van deze site niet zo zal opvallen, zullen Volga-kenners toch meteen opvallende verschillen onder de motorkap zien. Intrigerend is trouwens dat de auto wel nog haar kenplaatje heeft, waarop het serienummer van de originele motor staat (links boven zichtbaar op de foto).

°Poging 2 (31 maart 2016)

Al een hele tijd hadden Hans en uw webmaster afgesproken dat we tijdens de paasvakantie van 2016 naar Oost-Europa zouden trekken. Toevallig zouden er tijdens die periode in Bulgarije stoomtreinritten voor fotografen georganiseerd worden, dus zo lag onze bestemming vast. Omdat we toch naar Sofia zouden vliegen, leek het ons leuk om ook de regio rond Niš en Zaječar opnieuw te bezoeken. Uw webmaster nam contact op met Darko, de machinist uit Zaječar en die beloofde ons tijdens ons bezoek op de hoogte te houden van het goederenverkeer vanuit dit station. Bovendien zou hij ons laten weten wanneer de spoor-Volga in actie zou komen. Hiervoor moesten we hem iedere avond contacteren, want in Servië (en vele andere landen in Oost-Europa) rijden de goederentreinen op afroep en weet het personeel dus pas de dag van tevoren of en hoe laat ze moeten werken.

Door moeilijkheden om op internet te geraken, liepen we de eerste dag van ons bezoek direct een rit met de spoor-Volga mis. Ramp oh ramp: dit was ook nog eens op het mooiste traject… Leuk is anders! Maar goed, we bleven hoopvol en dus vroeg Darko gedurende meerdere dagen braaf iedere avond of de Volga de dag erna zou rijden. Helaas, geen geluk… Daarom besloten we het na 4 dagen ‘s morgens over een andere boeg te gooien en ons geluk een handje te helpen. Het plan was om gewapend met mijn smartphone enkele foto’s van de Volga M21 van uw webmaster aan spoorarbeiders te laten zien en te hopen dat er zo wat schot in de zaak zou komen. Met succes!

De chauffeur van de spoor-Volga wordt erbij geroepen en hij doet ons teken dat hij even met zijn baas zal overleggen, of het mogelijk was om even over en weer op het stationsemplacement te rijden. Hij kwam terug met nog beter nieuws: we zouden een ritje naar Grljan maken, een dorpje zo’n 10 kilometer verderop!
Voor we vertrekken, gaan we eventjes kijken naar de resten van een andere spoor-Volga. Zo te zien aan de opschriften van de deuren, heeft dit minder fortuinlijke exemplaar ooit dienst gedaan in Beograd, de hoofdstad van Servië.
Na toestemming van de stationschef vertrekken we richting Grljan. De chauffeur vooraan, Hans en ik met een brede glimlach op de achterbank. Hilarisch om de auto zo over de sporen te zien rijden. In tegenstelling tot wat uw webmaster verwachtte, valt het rijcomfort zelfs in de wissels heel goed mee. Die bladveren leveren ook op het spoor gouden diensten!
Na het verlaten van het emplacement zegt de chauffeur dat we maar moesten aangeven als we ergens foto’s willen nemen. Enkele minuten later, in Timok, zien we op een parallelweg een Lada 2017 afkomen. Nog net op tijd kunnen we teken doen aan de chauffeur van de Lada om te stoppen en kunnen we dus al een eerste leuke opname maken.
Verderop zien we een onbewaakt overweggetje en rijdt de chauffeur spontaan enkele keren over en weer zodat we alles kunnen fotograferen en filmen. Bijzonder om de auto over de sporen de overweg te zien oversteken ipv andersom.
Hoewel het bord rechts voor de brug niet veel aan de verbeelding overlaat, is de chauffeur van de spoor-Volga er toch mee akkoord om hier een foto te maken. We zien het bijzondere voertuig tijdens het oversteken van een zijriviertje van de Bela Timok.
Nog snel wordt even gepauzeerd langs een typisch Joegoslavische Zastava 101. Welke van de twee auto's zou nog de meeste kilometers maken? Het lijkt er immers op dat de Zastava al even niet meer gebruikt wordt.
Nadat de chauffeur van de spoor-Volga naar de stationschef van Grljan heeft gebeld, zien we hoe in de verte de slagbomen van twee overwegen worden gesloten. Even later gaat (zoals het hoort!) het sein op veilig en na enig aandringen mogen we toch nog snel een foto maken van de Volga aan het inritsein.
In Grljan aangekomen, moet de Volga natuurlijk worden gedraaid. Hiertoe krikt de chauffeur (je kan dit toch moeilijk een machnist noemen?) de wagen op, waarna die kan worden gedraaid. Dit systeem is bijzonder simpel qua opzet, maar onmisbaar om de auto te kunnen inzetten op het spoor.
Na het draaien van de Volga, vraagt de vriendelijke stationschef ons of we dorst hebben. We vermoedden al in welke richting deze vraag ging, maar braafjes antwoordden we toch maar dat koffie of water goed zijn. Het is immers nog geen 8u ’s morgens! “Niks van, hier drinken we een “Slivovitsa op”. Zelfgestookt dan nog met een alcoholgehalte van 55°! Op nuchtere maag, want we hebben nog niet ontbeten! De chef en de chauffeur zelf houden het echter braafjes op koffie, want ze zijn natuurlijk aan het werk.
Voordat we terug kunnen rijden naar Zaječar, moet de stationschef nog de nodige papieren aan de chauffeur geven. Qua reglementering wordt de Volga duidelijk bekeken als een normale trein. Zo ontstaat alleszins dit sfeerbeeldje dat zowat alles heeft waar deze website voor staat: pure spoorwegnostalgie!
Nadat de twee handbediende overwegen aan de uitrit van Grljan met de hand zijn dicht gedraaid, kan de terugrit aanvatten. Toch een grappig zicht om een auto tussen de slagbomen door te zien rijden. Voor één keertje is dit zelfs de bedoeling...
Vlak voordat we in Zaječar arriveren, passeren we dit mooie bruggetje. Tijd voor een laatste fotostop, waarbij we de Volga eens langs de achterkant fotograferen. Laat ons hopen dat dit unieke voertuig nog vele jaren haar diensten mag bewijzen aan de spoorwegen.


    Video-opnames van de Spoor-Volga

De spoor-Volga steekt een overweg over tussen Zaječar en Grljan, 31 maart 2016.

De spoor-Volga aan het waarschuwingssein van Grljan, 31 maart 2016.

De spoor-Volga bij het draaien in Grljan, 31 maart 2016.
De spoor-Volga aan een handbediende overweg bij het verlaten van Grljan, 31 maart 2016.
Index