Groot van daad, klein van formaat

De Harzer SchmalspurBahnen (HSB) in Duitsland is als commercieel spoorwegbedrijf toch wel een opmerkelijke speler in het spoorweglandschap: ze spelen het immers klaar om in dagelijkse dienst treinen met stoomtractie te rijden. Deze treinen met stoomtractie concentreren zich grotendeels op de lijn naar de Brocken, met haar 1142m de hoogste berg van Noord-Duitsland. Hoewel het hier natuurlijk om een toeristische trekpleister gaat en je je kan afvragen of het hier dan wel om "normale" reizigerstreinen gaat kan je er toch niet omheen dat de HSB verder gaat dan dat. Ook op de rest van hun smalspoornet rijden er dagelijks een of meerdere stoomtreinen, weliswaar bovenop het aanbod met motorwagens, kwestie van het bedrijf wel rendabel te houden.

In totaal baat de HSB 3 spoorlijnen uit. Een eerste lijn is de Harzquerbahn die Nordhausen via Eisfelder Tahlmühle en Drei Annen Hohne met Wernigerode verbindt. De tweede lijn is de Selketalbahn die Quedlinburg met Hasselfelde verbindt. De Selketalbahn kent twee aftakkingen: eentje van Alexisbad naar Harzgerode en een tweede van Stiege naar Eisfelder Tahlmühle, waar zo een verbinding met de Harzquerbahn bestaat. Bijzonder aan de Selketalbahn is de keerlus in Stiege, een handig hulpmiddel om het aantal frontwissels te voorkomen. Ook opmerkelijk is het traject van Gernrode naar Quedlinburg dat in 2005 werd omgebouwd van normaalspoor naar smalspoor. Tenslotte is er nog de Brockenbahn die vanuit Drei Annen Hohne naar de Brocken leidt. Deze trajecten samen zorgen trouwens voor een indrukwekkende totaallengte van 132km!

Voor de zware diensten naar de Brocken wordt voor de normale treinen steevast gebruik gemaakt van de vanaf 1955 in dienst gekomen "Neubauloks" van de serie 99.72. Voor speciale treinen naar Brocken, maar ook voor gewone (!) reizigerstreinen op de Selketalbahn worden oudere stoomlocomotieven (onder andere Mallet-locomotieven) ingezet. Het weekend van Hemelvaart is steevast een periode waarin de oudste stoomlocomotieven worden ingezet. Het was dan ook een logische keuze om net in deze periode deze schitterende streek op zo'n 6u rijden van ons Belgenlandje te bezoeken. Dit gebeurde van 17 tot 20 mei 2007.

° 17/05/07
Op Hemelvaartsdag passeren de 99 5901 en de 99 5906-5 met de "Traditionszug" te Schierke op weg van Wernigerode naar Brocken. Beide locomotieven zijn "Mallet's": gearticuleerde compound-stoomlocomotieven. "Gearticuleerd" wil zeggen dat er 2 groepen wielen zijn die apart zijn aangedreven, waardoor de rijeigenschappen gevoelig verbeteren. Een compoundlocomotief is een locomotief waarbij de stoom eerst onder hoge druk door een eerste paar cilinders gestuurd wordt, waarna diezelfde stoom onder een lagere druk langs een twee paar cilinders gestuurd wordt.
Enkele uren later bevinden we ons aan de Selketalbahn, waar de 99 6001-4 met een reizigerstrein van Gernrode naar Hasselfelde rijdt. We zien hem hier bij het vertrek vanuit Mägdesprung. Let trouwens eens op de twijgjes op de rookkastdeur: dit is een decoratie naar aanleiding van Hemelvaartsdag.
Terwijl uw webmaster zichzelf ietwat cynisch afvraagt hoe onze Lieve Heer de weg naar boven moet vinden met zo'n pak wolken, gaat het treinverkeer gewoon door. Zo zien we de 99 6001-4 nog eens tussen Stiege en Hasselfeld terwijl de loc zwaar haar best mag doen op een van de zwaardere hellingen op deze spoorlijn.
° 18/05/07
Een dag later is het weer duidelijk een pak beter als te Drei Annen de 99 7240-7 passeert met de eerste trein van Wernigerode naar Brocken. Een stoomtrein in de natuur, dit zijn de de foto's zoals uw webmaster ze bijzonder graag maakt... Je zou het overigens misschien niet meteen verwachten, maar deze stomers hebben een bijzonder heftig geluid: deze trein konden we al een kwartier voor zijn passage horen naderen!
Dat verdient een bloemetje :-) Om de drie kwartier passeert er een stoomtrein op weg naar de Brocken en dus moeten we ons haasten om na de passage van de vorige trein weer een nieuw fotopunt te zoeken. Met een punt als dit mogen we natuurlijk niet klagen en dus wachten we hier de 99 7239-9 op die met zware cilinderslagen uw webmaster overtuigt dat ze de beklimming naar Brocken wel aan kan.
Alle goede dingen bestaan uit drie en dus wachten we ook nog een derde trein op te Drei Annen. Slachtoffer van dienst is de 99 7241-5 die tussen de dennen vereeuwigd wordt met haar trein naar Brocken. De machinist is overigens zo sympathiek om eventjes de cilinderspuiers te openen, getuige de witte rookpluimpjes aan de cilinders.
We schuiven enkele kilometers op naar Drei Annen Hohne (ja hoor, dit is écht een ander plaatsje). Het treinverkeer gaat ondertussen gewoon door en dat laat de 99 7237-7 overtuigend merken als hij een van de ontelbare bochten op de lijn passeert.
Na al dat "Neubau"-geweld is het tijd voor wat anders: de in 1939 gebouwde 99 6001-4 wil ook nog wel wat fotografische aandacht. Mevrouw is echter niet snel tevreden, want ondertussen wordt ook nog eens haar dorst gelest terwijl ze hier voor de loods te Gernrode uitrust. Als eenmaal haar dorst is gelest zal ze naar de stam reizigerswagens rijden die ze vervolgens naar Hasselfelde sleept.
Tijd voor een goede ouderwetse treinachtervolging ;-) Het eerste fotopunt bevindt zich net buiten Gernrode, waar de 99 6001-4 zich graag laat fotograferen langs dit tapijt van boterbloempjes. Een dag eerder stonden we hier ook al, maar toen scheen de zon niet. Het verschil met deze zonnigere foto is immens...
We bevinden ons ondertussen te Mägdesprung, waar we niet lang hoeven te wachten op de 99 6001-4 die puffend en blazend haar weg vervolgt naar Hasselfelde. Hoog tijd voor een close-up opname van de 99 6001, die zich helemaal thuisvoelt naast deze rots op de bochtige Selketalbahn.
Terwijl de 99 6001-4 te Strassberg het riviertje "Uhlenbach" oversteekt (hoe uw webmaster dat toch allemaal weet he ;-) ) genieten de reizigers op de balkons van de trein van het heerlijke uitzicht. Hoewel het al half mei is, hebben nog niet alle bomen hun bladeren, ongetwijfeld een gevolg van de heuvelachtige omgeving.
Ja hoor, deze foto is wel degelijk in West-Europa anno 2007 gemaakt! We bevinden ons in het plaatsje Strassberg dat zoals zoveel dorpjes in de omgeving een groot aantal vakwerkhuizen kent. Samen met het beekje aan de andere zijde van het spoor is deze plek natuurlijk een supermotief om de 99 6001-4op weg naar Hasselfelde te fotograferen.
Tussen Stiege en Hasselfelde kent de Selketalbahn een bijzonder landelijke ligging. De rust wordt echter abrupt verstoord als de 99 6001-4 de zware helling bij het buitenrijden van Stiege moet overwinnen. We zien de loc hier op het bovenste punt, net op het moment dat de machinist de regulateur sluit om aan de afdaling naar het eindpunt Hasselfelde te beginnen.
Het leuke aan het vorige fotopunt is dat je je maar gewoon moet omdraaien en dat je dan ineens klaarstaat voor de trein uit de tegenrichting. Met een groot koolzaadveld op de achtergrond is dit punt natuurlijk een droom om de 99 6001-4 te fotograferen die zonet te Hasselfelde van front heeft gewisseld en direct weer op weg naar Harzgerode mag. Gelukkig rijdt de trein hier nog net in de zon, getuige de schaduw van de wolk op de voorgrond van de foto. Treinen fotograferen, het blijft toch altijd weer een kwestie van geluk hebben :-)
Zo'n anderhalf uur later komt er nog een extra trein aan te Stiege: de "Vaderdag-express" op de terugweg van Brocken naar Gernrode. We zien deze trein, gesleept door de 99 6102, hier bij het verlaten van Stiege, net nadat de trein de befaamde keerlus gepasseerd is.
De dag is nog niet voorbij: de zon blijft lustig schijnen en dus besluiten we nog eventjes langs het depot van Werngerode te rijden. Hier is het 's avonds een grote drukte aangezien alle stomers hier na hun dienst bevoorraad worden en vevolgens aan de loods afgesteld worden voor een welverdiende nachtrust. Zo zien we hier de 99 7239-9 met daarachter de 99 7245-6 en de 99 7242-3 staan. Rechts staat ook nog de 99 7237-3.
Zoals het een goed stoomdepot betaamt, is er uiteraard een draaischijf aanwezig. Dit vormt een schitterend motief om de "Einheits-Dampflok" 99 222 te fotograferen in de ondertussen laagstaande avondzon. Deze locomotief werd in 1931 gebouwd, samen met de 99 221 en de 99 223. Ze kwamen bij de spoorlijn Eisfeld - Schönbrunn in dienst. Terwijl de andere twee examplaren tijdens de tweede wereldoorlog naar Noorwegen verhuisden, bleef de 99 222 in Duitsland achter. In 1967 verhuisde ze naar de Harz, waar we haar ook vandaag de dag nog kunnen bewonderen.
In een andere hoek van het depot staan ook de Mallets 99 5901 en 99 5906-5 te wachten op hun volgende inzet, een dag later. Duidelijk te zien op deze foto is het verschil in grootte van de opeenvolgende cilinders bij de 59 5901. Dit heeft uiteraard te maken met het feit dat het hier om Compound-loc's gaat (zie uitleg bij de openingsfoto van deze reportage).
Wat een prachtige locjes zijn die Mallets toch... Ondanks hun klene wieltjes doen ze toch erg stoer aan met al die drijfstangen. Let ook eens op de drie koperen kraantjes op de zijkant: deze dienen om het waterniveau in het waterreservoir aan te geven. Dit systeem is trouwens ook op de Belgische 29.013 terug te vinden.
Een kijkje aan de andere zijde van de Mallet-locomotiefjes maakt duidelijk dat het hoog tijd is voor wat alternatievere opnames. De laatste zonnestralen van de dag vormen ook hier weer een heerlijk fotomotief, zoals duidelijk wordt aan het felle contrast op deze foto van de stuurpost van de 99 5906-5.
Ook het nummerbord en de lantaarnen op de stuurpost schreeuwen om een fotootje. Heerlijk toch hoe de zwarte stoomloc bedekt met roet en olie goud kleurt in het laatste daglicht.
Zo maken ze ze niet meer :-) In tijden dat het enkel nog draait om functionaliteit kan je als fotograaf met eerbied voor het verleden toch enkel maar héél dankbaar zijn dat ze bij de HSB zo hun best doen om ook de oudste locomotiefjes rijvaardig te houden.
Want laat ons eerlijk zijn: oud zijn ze wel, de Mallets... De 99 5906-5 stamt uit 1917. De 99 5901, zichtbaar op deze foto, stamt zelfs uit 1897! Onvoorstelbaar dat 110 jaar na hun constructie deze locomotief nog in een rijvaardige staat is.
Ondertussen mag de 99 222 wat uitrusten, de ideale gelegenheid voor de spoorwegpaparazzi om nog een sfeerfoto te maen van de goudkleurig oplichtende nummerplaat op de zijkant van de stuurpost. Zoals het een stoomlocomotief betaamt, is de beplating serieus gehavend, hetgeen het geheel er enkel maar charmanter op maakt.
Tijd om de prachtige Einheitsloks van Wernigerode eens letterlijk in het zonnetje te zetten. De 99 7237-3 leent zich alleszins erg goed voor deze alternatieve foto waarbij gebruik wordt gemaakt van de laatste zonnestralen van de dag.
Hoewel het langzaamaan begint te schemeren worden de frontseinen van de 99 7237-3 niet ontstoken. De dagtaak van deze schoonheid zit er immers op en ze mag nu genieten van een welverdiende nachtrust.
Prachtig toch, hoe de drijfstangen van de 99 7237-3 het laatste zonlicht reflecteren... Hoewel de proporties van een smalspoorloc natuurlijk toch wat kleiner zijn dan bij een normaalspoorloc, herken je toch meteen de typische opbouw van het drijfwerk.
In het laatste daglicht worden dikwijls de meest spectaculaire foto's gemaakt. Zo ook vandaag weer, met dit beeld van de 99 5901, waarvan de neus helemaal zilver en goud kleurt.
Na een deugddoende maaltijd besluiten we nog even terug te keren naar het depot voor enkele stemmige nachtopnames. Dit late bezoek aan het depot begint in de werkplaats, waar de 99 7238 afgesteld staat. Geen paniek echter: de loc wacht gewoon op een tussentijdse revisie en zal daarna weer als vanouds rondrijden.
Voor de werkplaats staat onder andere loc 99 222. Als je de loc hier zo vredig ziet staan is het haast niet te geloven dat je hem op de Brockenbahn al een kwartier van tevoren hoort aankomen.
Als de nachtstoker eenmaal doorheeft dat het de Belgische toeristen menens is om ook 's nachts nog het onderste uit de kan te halen, stelt hij hen voor om de frontseinen van de stomers te ontsteken. Dit aanbod slaan we natuurlijk niet af, waardoor de 99 7237-3 extra sfeervol op de foto kan worden gezet, zo net onder de verlichtingsmast.
Iets later volgen ook de frontseinen van de 99 7239-9, waarna dit beeld natuurlijk vereeuwigd dient te worden. Let zeker ook eens op de sfeervolle verlichting van het drijfwerk. Ook 's nachts moet het personeel immers het drijfwerk kunnen inspecteren...
Schmalspurnostalgie bei Nacht... Deze doorkijk met links de 99 222, rechts de 99 7237-3 en achteran de 99 5906-5 geeft echt het gevoel dat we jaren teruggaan in de tijd. Opmerkelijk is zeker het spoor tussen de 2 locomotieven op de voorgrond: dit heeft immers twee spoorbreedtes. In vroegere (DR-)tijden werden aan het depot immers ook normaalspoorlocomotieven afgesteld.
Ondertussen is het halfeen 's nachts geworden: hoog tijd om te gaan slapen... Toch wordt eerst nog even deze foto gemaakt van de 99 5906-5 met daaraan geoppeld de 99 5901. De witte gloed van de verlichting en de oranje reflectie van het vakwerkhuis op de achtergrond zullen uw webmaster een uurtje later zeker zoete dromen bezorgen.
° 19/05/07
In tegenstelling tot de dag ervoor krijgen we vandaag toch maar relatief grijs weer. We trachten de foto's dan maar wat op te fleuren met bloemetjes als de 99 7237-3 met een goed bezette trein van Wernigerode naar Brocken rijdt.
Ook vandaag rijdt de Traditionszug weer van Wernigerode naar Brocken. Met vereende krachten sleuren de Mallets 99 5901 en 99 5906-5 de antieke reizigerswagens de helling op bij Drei Annen.
De enthousiaste Belgen hebben hun fotoplek voor deze trein zo gekozen dat ze hem twee keer kunnen fotograferen. Vlak na de plek van de vorige foto maakt het spoor immers een bocht van 90°, waardoor ook deze opname gemaakt kan worden. Het zal wel duidelijk zijn welke van de twee loc's net van verse kolen voorzien wordt zeker?
Met een vooraf uitgekiende autorit en een wel bijzonder stevige wandeling kan de traditionszug nog net worden gefotografeerd tussen Schierke en Brocken. Het licht wordt er helaas niet beter op, maar de hard werkende locomotieven en dito rookpluimen maken natuurlijk veel goed.
Doordat de Brockenbahn langs een aantal heuvels omhoogklimt tot het eindpunt, liggen er natuurlijk een heel aantal spectaculaire bochten aan het traject. De 99 7239-9 laat hier zien dat ze de krappe boogstaal van een van die bochten wel aan kan, ook al heeft men voor de veiligheid toch maar een derde rail gelegd, zodat de trein niet naar beneden stort, moest het ondenkbare toch gebeuren...
"Bijna boven", zal het personeel van de 99 7237-3 denken. Aan de Brocken aangekomen, moet enkel nog een volledige ronde rond de berg worden afgelegd, waarbij de trein ook de laatste meters kan omhoogklimmen. Dat we ons wat hoger bevinden blijkt wel uit de al wat schralere begroeiing.
Na helemaal te zijn onderkoeld van de ijzige wind bovenop de Brocken wordt de terugweg naar beneden aangevat. In het depot aangekomen blijkt de zon voorwaar zelfs door te breken. Hier wordt natuurlijk dankbaar van gebruik gemaakt om de twee Mallets nog eens te fotograferen terwijl ze staan af te koelen, wachtend op een volgende inzet.
° 20/05/07
De laatste dag van onze Harz-vierdaagse wordt gestart met een wandeling naar de enige tunnel van de Harzer SchmalspurBahnen: de Thumkuhlenkopftunnel. Deze korte tunnel vormt het ideale decor om te 99 7240-7 te fotograferen als die met een trein van Wernigerode naar Brocken rijdt.
Een kleine kilometer verderop wordt de 99 222 opgewacht die nauwelijks drie kwartier later de steile klim van Wernigerode naar Brocken mag maken. We bevinden ons in Drängetal, een plaatsje waar de fotopunten voor het oprapen liggen.
Na al de natuurfoto's van het traject tussen Wernigerode en Brocken zou je misschien unnen gaan vermoeden dat heel het traject tussen de bomen gelegen is. Maar: niets is minder waar! Het traject tussen Wernigerode en Hasserode ligt volledig tussen de huizen ingesloten. Op gegeven moment rijdt de stoomtrein zelfs in het midden van een straat! Net op dit punt fotograferen we uiteraard de 99 7240-7 temidden van enkele vakwerkhuizen. De trein heeft bijna zijn eindpunt bereikt: nog een tweetal kilometer en we bevinden ons aan het eindstation te Wernigerode.
Hoe nipt het allemaal is, wordt wel duidelijk op deze foto, waarbij de 99 7237-3 van Wernigerode naar Brocken rijdt. De trein rijdt hier door de Kirchstrrasse, maar gezien de ligging van het spoor zou de naam Eisenbahnstrasse misschien toch net iets toepasselijker zijn geweest :-)
Na al het stoomgeweld tussen Wernigerode en Brocken ronden we wat rustiger af met het boemeltreintje tussen Gernrode en Hasselfelde. We zien dit treintje een eerste keer in de buurt van Silberhütte. Toch best wel een knappe loc, de 99 6001-4.
Tijd voor een dikke clichéfoto van een stomer aan een onbewaakt overwegje in het woud. Loc van dienst is nog altijd de 99 6001-4 op weg naar Hasselfelde. We bevinden ons ondertussen te Güntersberge, waar de allerlaatste foto van deze stomende reportage gemaakt wordt. Tijd om naar huis te gaan met een hoop plannen voor een volgend bezoek in het achterhoofd...
Index