Driedaagse op den Athus-Meuse

Een van de meest tot de verbeelding sprekende diesellijnen in België was lange tijd de Athus-Meuse-lijn van Namen via Dinant, Bertrix en Virton naar Athus. Deze typische heuvellijn was op de brug van Anseremme na volledig dubbelsporig en was deels nog mechanisch beveiligd, waardoor ze menig spoorwegliefhebber uit binnen- en buitenland kon bekoren. Uw webmaster bezocht deze lijn sinds begin jaren '90 op regelmatige basis. In het begin werd (helaas met heel beperkt succes...) gehoopt de laatste nog niet-verbouwde Bolle Neuzen te kunnen fotograferen, maar ook nadien bleef uw webmaster deze spoorlijn bezoeken omwille van de onvervalste klassieke spoorwegsfeer die er toen nog heerste.

Toen in het nieuws kwam dat er op 11 augustus 1999 een totale zonsverduistering zou plaatsvinden in het uiterste zuiden van België, was het voor uw webmaster al snel duidelijk waar hij dit spektakel wilde bewonderen: in Lahage! Terwijl de elektrificatiewerken van "den Athus-Meuse" al goed gevorderd waren, bevond zich hier een van de laatste stukken spoorlijn waar de bovenleidingsmasten nog niet geplaatst waren. Bovendien ligt de spoorlijn hier midden in de bossen, waardoor uw webmaster in alle rust van de zonsverduistering zou kunnen genieten i.p.v. tussen de massa's volk te gaan staan die in Virton het spektakel wilden bewonderen. Dit bleek zonder twijfel de juiste keuze, aangezien er in Lahage enkel een paar spoorwegliefhebbers stonden die ongeveer dezelfde redenering hadden.

Omdat er twee dagen lang een uurdienst zou worden ingericht op deze lijn (waar er normaal slechts een twee-uursdienst was), besliste uw webmaster al een dag vroeger naar het zuiden des lands af te zakken. Na de zonsverduistering bleef hij nog een dagje in Houyet hangen, om hier nog een dag van de normale dienst mee te maken, vlak voordat ook hier een oerwoud van lelijke bovenleidingsmasten zou verschijnen.

In Florenville en deels ook in Virton stonden er al een bovenleidingspalen tijdens deze driedaagse. Deze werden op de getoonde foto's digitaal verwijderd, om zo de sfeer in deze reportage te bevorderen. 't Is maar dat u het weet :)


Uw webmaster heeft nog massa's opnames van deze fantastische spoorlijn die ooit nog wel eens op deze website zullen verschijnen. Wanneer en in wat voor reportages (thematisch of per bezoek zoals deze reportage) dit gebeurt, is momenteel nog koffiedik kijken.


° 10/08/99
We beginnen onze driedaagse in een station waar uw webmaster al vele malen is komen fotograferen: Florenville. Door het oprukkende palenwoud zou dit echter zijn laatste bezoek hier worden, uw webmaster houdt nu eenmaal niet van moderne en dus steriele spoorlijnen. Terwijl het oude S8A-toestel (zie Was het nu Saxby, Siemens of S8A? voor meer uitleg) voor de mechanische seinen haar laatste maanden beleeft, heeft het stationsgebouw toch nog een opfrisbeurt gekregen. In dit gebouw zit de onderstationschef die buiten de ticketverkoop ook de bediening van de seinen voor zijn rekening neemt.
Voor de zonsverduistering van 11 augustus reden er twee dagen lang om het uur treinen tussen Libramont en Virton, terwijl er hier normaal gezien slechts een twee-uursdienst was. Bovendien moesten de motorwagens die hier normaal dienst twee dagen hun plaats afstaan voor gesleepte treinen. Uw webmaster kan zich vergissen, maar zou het hier niet om de meest intense reizigersdienst gaan die dit traject ooit gekend heeft?
De eerste trein die wordt gefotografeerd, is de 5401 met een sleep M2's en aan de staart de laatste niet-museale "Bolle Neus" 204.004 bij een rit van Virton naar Libramont. We zien deze trein hier bij het uitritsein van Florenville, zijde Bertrix. De sporen naar de goederenkoer liggen er nog, het emplacement is nog onaangetast door de moderniseringswerken. Maar schijn bedriegt: de signaalketen op de achtergrond verraden al dat er grote werken te gebeuren staan...
Een uurtje later staan de hemelsluizen volledig open ("Belgische zomer"?), maar aangezien het treinverkeer doorgaat, geeft ook uw webmaster niet op. We zien de .5305 met een stam M2's en de .5302 op sleep tijdens een rit van Virton naar Libramont. De trein passeert hier de schitterende kandelaar die de noordelijke inrit van Florenville beveiligt.
Ongeveer hetzelfde punt in de andere richting. Nog steeds regent het, maar met Bolle Neus 204.004 aan kop van deze trein van Libramont naar Virton wordt dat snel vergeten. De 204.004 is overigens bezig aan haar laatste maanden van haar normale dienst: op 1 december 1999 zal ze overgaan naar het historisch patrimonium alwaar ze van een wat rustigere oude dag mag genieten. Achteraan de trein hangt overigens nog de 5401 die tijdens de terugweg naar Libramont haar kunstjes weer mag tonen.
Een uur later is het gestopt met regenen en bevinden we ons in het station zelf op het moment dat de volgende trein van Libramont naar Virton hier arriveert. De sleper van dienst is de .5302, achteraan de trein hangt ook de .5305. De buurtbewoner die zijn hond uitlaat, kan zijn ogen wellicht niet geloven :)
Twintig minuutjes later arriveert op hetzelfde punt de 5401 met een stam M2's en de 204.004 uit de andere richting. Terwijl veel buitenlandse fotografen deze locomotieven onterecht "NOHAB's" noemen, weten wij natuurlijk beter. Het zijn onze eigen AFB's, locomotieven gebouwd bij Anglo-Franco-Belge in La Croyère, natuurlijk wel onder een Amerikaanse licentie van General Motors.
Omdat de zon even doorbreekt, wordt ook dit achteraanzicht van dezelfde trein gemaakt. Doordat de neus van de 204.004 nu opgedroogd is, valt ook op hoeveel kalkaanslag zich hierop gevormd heeft. Wellicht heeft deze locomotief een tijd in een werkplaats gestaan op een plek waar het binnen regende? Toch wat sneu natuurlijk...
We schuiven nu op naar Virton, dat van 2 juni 1984 tot 10 december 2006 een eindstation was voor het reizigersverkeer (ondertussen rijden er natuurlijk ook weer treinen tussen Virton en Arlon via Athus). Links zien we de 5201 die mag genieten van een pauze. Aan het perron komen juist de .5211 en .5217 (achteraan de trein) binnen met een stam M2's afkomstig uit Libramont. Let zeer ook even op het schitterende station van Virton-St.Mard dat veel weg heeft van een kasteeltje.
Op het moment dat de .5217 met haar sleep M2's en de .5211 naar Libramont vertrekt, heeft de zon zich natuurlijk weer achter de wolken verstopt. Dat belooft voor morgen... Rechts zien we de industriële aansluiting naar Harnoncourt (fabriek "Cellulose des Ardennes"), een van de overblijfselen van de oude spoorlijn 155 Marbehan - Lamorteau grens (Ecouviez).
We schuiven enkele honderden meters op richting het station van Virton-St.Mard en zien de 204.004 met haar set M2's en de 5401 passeren met haar trein uit Libramont. Uw webmaster heeft het niet meer zo geweten, maar op deze plek stonden ooit 2 schitterende kandelaars om de toegang van het station vanop beide spoorlijnen te beveiligen.
Toegegeven: deze foto is niet genomen op de Athus-Meuse-lijn, maar omdat al die gesleepte treinen op den duur wat begonnen te vervelen (uw webmaster begint aan zichzelf te twijfelen als hij dit jaren later typt), werd er koers gezet naar Arlon om daar wat internationale treinen te fotograferen. Zo zien we hier de 2022 die met de "Vauban" van Basel naar Brussel-Zuid zonet België is binnen gereden en nu zal stoppen in het station van Arlon. Vervlogen tijden...
Omdat we nu toch in de buurt zijn, wordt ook even in Stockem gepauzeerd. Hier zien we de .5311 naast de werkplaats staan. Dit smeekt om een staatsieportret :)
Na een deugddoende maaltijd (frieten, of wat dacht u?), wordt in Bertrix nog even het depot bezocht. Ondertussen wordt de omgeving in een opkomende mist gehuld, wat het fotograferen er niet gemakkelijker op maakt (de meeste foto's trekken helaas op niets), maar wat toch ook enkele bijzondere sfeerbeelden oplevert. Zo zien we de 4506 en de 4508 voor de loods staan, terwijl net achter de loods nog een AFB pauzeert. Let zeker eens op het zwart-witte sierbandje dat wel op de 4508 is aangebracht, maar dat ontbreekt op de 4506. Kleine verschillen tussen twee motorwagens die op het eerste zicht dezelfde livrei dragen. Uw webmaster was trouwens fan van de versie mét het zwart-witte biesje :)
Na de reizigerstreinen tussen Libramont en Virton te hebben verzekerd, komen de 204.004 en de 5401 naar het depot van Bertrix om te tanken en de nacht door te brengen. Uw webmaster kan zo meteen zijn tofste sfeerbeeld van de 204.004 in de actieve dienst maken. Wat mist hij de klassieke diesellocomotieven in België...
Wat later wordt de 5401 getankt en staat de 204.004 al half in het depot. Omdat het zo mooi is, wordt ook deze foto hier getoond. Overigens zou de dag erna de anti-climax komen: de 204.004 werd uiteindelijk enkel op 10 augustus ingezet voor de versterkte reizigerstreinen en dus niet op de dag van de zonsverduistering zelf. Uw webmaster neemt zich tot de dag van vandaag kwalijk dat hij ook al niet op 10 augustus naar Lahage is afgezakt (zie verderop in deze reportage), waardoor hij de kans heeft gemist om deze Bolle Neus daar in een mooie bosrijke omgeving te fotograferen. In de toekomst kunnen kijken zou soms zo handig kunnen zijn...
° 11/08/99
Na bij een plaatselijke boer in Martué (tegen Florenville) de nacht in een tent te hebben doorgebracht, wordt koers gezet naar Lahage, waar de volledige dag van de zonsverduistering zal worden doorgebracht. Na de zoveelste regenbui is het water goed aan het verdampen terwijl de 5401 met een stam M2's en de .5216 op sleep van Virton naar Libramont rijdt. Het gaat hier overigens goed bergop, waarbij het typische gejank van de GM-motor nog lang hoorbaar blijft na deze mooie passage.
We verhuizen naar de andere kant van de tunnel, want er is een parade aan gesleepte treinen naar Virton aangekondigd om alle toeristen tijdig ter plekke te krijgen. In werkelijkheid ging het om een zestal treinen die op blokafstand van elkaar reden, maar omdat veel ervan op dezelfde plek gefotografeerd werden, worden enkel de interessantste foto's getoond. We steken van wal met de .5312 die met een extra trein van Libramont naar Virton rijdt, om de toeristen vanuit Brussel snel in Virton te krijgen.
Tussen enkele gesleepte treinen door passeren volledig onverwacht ook nog de 4501 en de 4504 op weg naar Libramont. Achteraf hoorde uw webmaster van spoorwegpersoneel dat het in Libramont zo druk was, dat niet iedereen op de andere treinen kon, waardoor deze noodoplossing werd uitgedokterd. Ideaal, want ze kwamen er toch nog enkele motorwagens (en dan nog in de oude kleuren ook!) in actie op deze bijzondere dag.
Ook de "normale" versterkte treinen blijven uiteraard rijden. Zo passeert ook de 5216 met 8 M2's en de 5401 richting virton. Op de foto is het niet te zien, maar ook deze trein zat afgeladen vol. De zonsverduistering nadert nu snel, maar nog steeds blijft die zon goed verborgen achter de wolken...
Ook de 5407 mag met een extra trein van Libramont naar Virton rijden. We zien haar hier net na het verlaten van de tunnel van Lahage. Deze tunnel heeft er overigens voor gezorgd dat deze plek nog lang gespaard bleef van bovenleidingsportalen: men was er nog niet helemaal uit of de sporen verlaagd en dubbelsporig in de tunnel zouden worden gelegd of dat er men er toch voor zou opteren om de tunnel enkelsporig te maken. Het is uiteindelijk de eerste optie geworden.
Een uurtje later keert de 5407 met een praktisch lege stam M2's terug naar libramont. Op hetzelfde moment rijdt er nog een overvolle trein naar Virton. Deze trein zal niet meer op tijd haar eindstation bereiken. Om die reden neemt de machinist de wijze beslissing om de trein op een geschikte plek te stoppen, zodat de reizigers op die manier toch nog van de zonsverduistering kunnen genieten. Uw webmaster blijft ondertussen bewust in Lahage, waar de wolken net op het goede moment openbreken. De video-opname van deze eclips vindt u onderaan deze reportage.
Uw webmaster kan in een heerlijke rust van de eclips genieten. Dit in tegenstelling tot de mensenmassa die zich in Virton verzameld heeft. Ten tijde van de eclips heeft uw webmaster zich op het filmen en het genieten geconcentreerd, waardoor hij geen foto heeft gemaakt. Deze opname is dan ook een stilstaand beeld uit de video-opname die u ook onderaan in deze reportage vindt.
Na de schitterende en erg indrukwekkende zonsverduistering zoekt uw webmaster het hogerop. Boven de tunnel van Lahage bevindt zich immers een zone waar de bomen onlangs gekapt zijn. Net op het moment dat de .5211 en de .5303 zich met een trein naar Libramont haasten, breekt de zon bescheiden door de wolken, alsof ze wil duidelijk maken dat ze zich niet zomaar gewonnen geeft na de eclips.
Ondertussen komt de volksverhuizing weer op gang, nu uiteraard in de andere richting. Wellicht met stijgende verbazing kijken de reizigers uit het raam als de .5312 aan een slakkengangetje (ongeveer 20km/u) haar trein in beweging houdt met de tractie vol open. Sja, de AFB's hebben een indrukwekkend motorgeluid, maar met de zware hellingen op den Athus-Meuse hebben ze het toch altijd weer moeilijk...
Iets later volgt ook de .5308 met een afgeladen volle trein van Virton naar Libramont. Hopelijk hebben de reizigers geluk gehad in Virton en konden ze iets van de eclips zien. Eigenlijk toch weer typisch Belgisch dat het net op zo'n unieke dag zo zwaar bewolkt moet zijn...
Niet echt een verrassing natuurlijk, maar als de 5407 met een stam M2's van Libramont naar Virton passeert, valt toch op dat deze trein écht leeg is. Jaren later, bij het maken van deze reportage, valt trouwens pas op hoe "normaal" de M2's ten tijde van deze opname waren. Bijna saai zelfs... Dat is nu, zoveel jaren later, natuurlijk al een pak moeilijker om voor te stellen.
Een "specialleke": terwijl de .5305 een goed bezette trein van Virton naar Libramont sleept, steekt de .5302 achteraan de trein een handje toe. Het kan dus niet anders dan dat er op beide locomotieven een machinist aanwezig is. Knap is het alleszins :)
Ondanks de grote drukte vandaag, wist de stationschef van Florenville deze morgen te zeggen dat de normale goederentrein met 2 CFL 1800'en ook vandaag zou rijden. Ja, de locomotieven passeren uiteindelijk mooi op tijd, maar ze hebben enkel een lading mee van het product dat onze ministers zo goed kunnen verkopen: lucht.
We ronden af bovenop het tunnelportaal met een trein van Libramont naar Virton. Deze trein wordt gesleept door de .5302, terwijl de .5305 achteraan de trein hangt. Door de grote afdaling in deze richting, heeft de machinist de dynamische rem opgezet. Hierdoor hoort uw webmaster de trein al lang van tevoren naderen. Het geluid van de AFB lijkt daardoor wel meer op het blazen van een elektrische locomotief dan op het "normale" geluid dat we bij een General Motors locomotief gewend zijn..
° 12/08/99
Een dag later is het terug "business as usual" op den Athus-Meuse. Uw webmaster schuift voor de gelegenheid een pak noordelijker op, naar het station van Houyet. Doordat de tunnel aan de noordzijde van het station nog op enkelspoor moet worden gebracht, duurt het erg lang voor hier de elektrificatie start. Niet erg natuurlijk, want zo kunnen hier nog lang leuke opnames gemaakt worden. Eigenlijk was het plan om de vroeg rijdende lege autotrein hier te fotograferen, maar de stationschef had er niet beter op gevonden dan het spoor uiterst links in beeld te gaan ontroesten, waardoor die foto totaal de mist in ging. Wat later passeert echter de 4501 van Bertrix naar Dinant en die passeert wel gewoon zoals voorzien op spoor 1.
Houyet is natuurlijk bekend in heel België als vertrekpunt van de afvaart van de Lesse naar Anseremme. Om die reden rijden er anno 1999 's morgens nog 4 kayaktreinen tussen Dinant en Houyet. We zien hier de eerste trein het emplacement van Houyet oprijden. Vaak rijdt deze trein met een stuurstandrijtuig aan de kant van Houyet, maar vandaag rijdt de trein ingesloten tussen de .5319 en de 5403.
Na het afzetten van de kayakkers, mag de trein als ledig materieel terug naar Dinant rijden. Nu is het uiteraard aan de 5403 om tractie te leveren, terwijl de .5319 eventjes mag uitrusten. Links lopen enkele spoorlieden in geel vest, rechts liggen de hoge perronboorden al klaar: tekenen aan de wand dat het ook hier bijna over en uit is met de spoorwegnostalgie...
Na aankomst in Dinant, mag de 4501 ook weer naar Bertrix. Op de achtergrond zijn mannen van de "dienst baan" bezig met het losschroeven van rails op de brug over de Lesse. Dit als voorbereiding van een lange buitendienststelling enkele weken later, waarbij de tunnel en de brug over de Lesse op enkelspoor zullen worden gebracht als voorbereiding op de elektrificatie.
De zon laat het eventjes afweten, maar al bij al is het toch een leuk sfeerbeeld als de .5319 de tweede kayaktrein (en de 5403) door de wissels trekt bij aankomst te Houyet.
De volgende trein is de reizigerstrein van Bertrix naar Dinant, die is samengesteld uit de roodgele 4502 en 4510. Let zeker ook even op het zwartwitte sierbandje tussen het rood en het geel: bij de 4502 loopt deze helemaal rondom de motorwagen, bij de achterop hangende 4510 houdt deze op ter hoogte van de bagagedeur. Het was u misschien nog nooit opgevallen, maar er waren een aantal kleine verschillen in livrei bij de roodgele motorwagens. Als u nog niet overtuigd bent, ga dan eens twee foto's terug naar de 4501: deze had helemaal géén sierbandje!
De laatste kayaktrein voor vandaag wordt langs de andere kant van het spoor gefotografeerd. Let ook even op het typische wachthokje rechts. Ook ten tijde van deze opname (in 1999) is dit wellicht al in geen jaren meer gebruikt aangezien er al eventjes geen locaal goederenvervoer meer plaatsvindt in dit station.
We verhuizen naar de andere kant van het station, waar we de 4510 en de 4502 bij vertrek richting Bertrix zien. Spoorwegnostalgie ten voeten uit: behalve het oude seinhuis rechts, is aan de overkant van het spoor nog een "maisonnette" te herkennen, een wachterswoning die duidelijk al redelijk hard verbouwd is. Het verroeste spoor helemaal rechts in beeld is trouwens de oude spoorlijn van Houyet-Andenne naar Jemelle. De laatste reizigerstrein reed hier op 5 april 1959, waarna het stuk tot Hour-Havenne ook meteen buiten dienst ging. Het resterende traject ging pas in 1980 buiten dienst. Dit traject werd ondertussen omgevormd tot een mooie RaVel (toeristisch fietspad).
Het seinhuis van Houyet verdient nog wat extra aandacht. Door de aanwezigheid van de ballustrade maakt het langs de buitenkant nog een relatief originele indruk. De stationsnaam is ondertussen wel veranderd: oorspronkelijk heette dit station immers Houyet-Ardenne.
Na het seinhuis is het station aan de beurt. Terwijl men voor de meeste stations langs de lijn (bv. Anseremme en Vonêche) koos voor een standaardgebouw, werden Houyet en Beauraing duidelijk beter bedeeld met een erg sierlijk ontwerp. Het lage gedeelte van het stationsgebouw van Beauraing is iets korter, maar verder zijn beide gebouwen identiek. Let trouwens ook even op de mooie goederenloods op de achtergrond.
Via het wandelpad langs de Lesse bereiken we de noordkant van de tunnel, vlakbij het ontvangstgebouw van het Château Royal d'Ardenne (een van de weinige overblijfselen van het voormalige koninklijk domein). Hier worden de 4506 en de 4404 gefotografeerd tijdens een rit van Bertrix naar Dinant. Het sein voor normaalspoor is onlangs buiten dienst gesteld voor de omvorming naar enkelspoor van de tunnel op de achtergrond.
Doordat de treinen richting Bertrix op tegenspoor rijden, is het mogelijk om een opname te maken die in normale omstandigheden hier niet zou lukken. Het plan was om de reizigerstrein naar Bertrix op te wachten, maar uw webmaster wordt verrast in de vorm van de .5320 en de .5314 die samen van Ronet naar Bertrix rijden. Rechts in beeld ziet u het gebouw van de koninklijke halte en een schitterende telegraafmast.
Er is nog net tijd genoeg om weer naar de zuidkant van de tunnel te wandelen voor de reizigerstrein naar Bertrix moet aankomen. Zo gezegd, zo gedaan en dus worden aan het zuidelijk tunnelportaal de 4404 en 4506 vereeuwigd terwijl ze de Lesse oversteken.
We ronden deze driedaagse vanop de Athus-Meuse af vanuit de tunnel van Houyet. Voor uw webmaster is het de laatste keer dat hij deze tunnel dubbelsporig ziet na hier ontelbare keren per trein te zijn gepasseerd. Moe maar voldaan keert hij huiswaarts na zijn enige spoorwegdriedaagse ooit op Belgische bodem.


    Video-opnames op den Athus-Meuse

5401 met stam M2's en 5216 (op sleep) als versterkte reizigerstrein van Virton naar Libramont n.a.v zonsverduistering, 11 augustus 1999.

Een van die unieke momenten die je je leven lang onthoudt... De fantastische zonsverduistering in Lahage op 11 augustus 1999.

.5312 met een extra reizigerstrein van Virton naar Libramont bij verlaten van de tunnel in Lahage, 11/08/99.
5305 met extra reizigerstrein en 5302 (drukt op!) van Virton naar Libramont op 11 augustus 1999.
Vertrek van 5403 met lege kayaktrein en 5216 (op sleep) vanuit Houyet naar Dinant.
Vertrek van 4502 en 4510 vanuit Houyet naar Bertrix.

Index